Yük katsayıları ve malzeme katsayıları yormlaması...

Statik hesaplama aşamasında ve betonarme hesap aşamasında birtakım nedenlerle mevcut yükler bir katsayı ile artırılırken .malzeme lerde belli katsayılara bölünerek güven sağlanır.Ancak birisi azaltlırken birisinin artırılması emniyet katsayısının çok büyümesine sebep olur.Ayrıca ekonomi kavramından mühendisin uzaklaşmasını sağlar.Mühendis olarak da çoğumuz düşünmemişizdir…Yük kombinasyonlarında sabit yük çarpanı neden 1.4 (1.4g +1.6q) ve aynı şekilde beton güvenlik faktörü neden 1.5 çelik güvenlik faktörü neden 1.15 ve biz bu katsayıları artırabilirmiyiz düşürebilirmiyiz dolaysııyle ekonomi sağlayabilirmiyiz.

Standartlar yönetmelikler ayrıntılı incelendiğinde bizim aldığımız bu değerlerin doğruyu yansıtmadığını görebiliriz.Nedenine gelince
TS500 SAYFA 66 MADDE 14.2 Yİ İNCELEYİN.
MADDE AYNEN AŞAGIYA YAZILMIŞTIR.

““Taşıyıcıelemanlar ın ve döşeme kaplaması, bölme duvar ıgibi taşıyıcıolmayan elemanlar ın boyutlar ı, yeterlisayıda ve güvenilir biçimde ölçülebilmişse, yapıgüvenliğinin analitik değerlendirmesinde kullanılacak kalıcı yük katsayısı, 1,4 yerine 1,2 ye kadar azaltılabilir. Malzeme dayanımlar ıgüvenilir biçimde saptanabilmişse,çözümlemede kullanılacak malzeme katsayılar ıda azaltılabilir. Ancak, malzeme katsayılar ıhiçbir zaman,beton için 1,3 den, donatıçeliği için ise 1,1 den az olamaz.””

Bu maddeden şu anlaşılmakta eğer yapıda kullanacağım tuğla, fayans,yer kaplaması vb agırlığını rahatlıkla ölçebileceğim malzemeler varsa ki bunlar var bunları rahatlıkla ölçebilir ve kombinasyonda bunlarla ilgili faktörü 1.4 değilde 1.2 alabilirim.buda sabit yüklerin bu kısmı ile ilgili %15 azaltılması anlamına gelir dolayısıyle yatay etkilerin azalması anlamına gelir azımsanamayacak bir orandır bu.Aynı şeyler donatı çeliği içinde düşünülebilir.Donatı çeliği de kullanılmadan önce tstleri yapılıp faktör 1.15 den 1.1 e düşürülebilir.Mühendis bir miktarda buradan birşeyler elde edebilir.Beton için böyle birşey söylemek sanırım pek doğru olmayacak.Çünkü betonu döktükten sonra ancak birtakım deneyler yapabiliyoruz.O anlamda beton güvenlik faktörünün 1.5 den aşağı alınmasını pek doğru bulmuyorum.Sadece prefabrik imalatlarda bu olabilir ki mühendis olarak da zaten biz prefabrik hesaplamalrımzda bu değeri küçültüp kullanıyoruz.Buraya kadar söylediklerim hep yeni yapılacak proje aşamasında olan binalr için geçerli.Eminim mühendis arkadaşlar ince bir çalışmayla u değerleri kullanabilirler(ölçme tartma)Mevcut yapılar içinyük katsayıları ile azaltmalarda düşünülebilir.Ancak mazleme katsayılarını mevcut yapılarda zaten 1 aldığımızdan yukarıdaki madde mevcut yapılar için pekbirşey ifade etmemektedir.

Ahmet ÇELİKKOLLU
İnşaat Mühendisi
ESKİŞEHİR