Rıchter deprem büyüklüğü...

Richter buyuklüğü deprem genliğini dikkate alan buyuklüktür.Genlik ned demektir sorusuna ise tüm mühendis arkadaşlar dinamik hesaptan bildiklerinden girmiyorum.Dolayısıyle genlik ne ise richterde buyuklük ona baglı bir fonksiyon olarak tanımlanmıştır.Ancak malum referans bir deprem ve buna baglı bir genlik gerekirki diğer depremlerin buyuklüğü bu referans deprem ve genliğe göre belirginleşsin.Deprem buyuklüğünü ML olarak düşünelim.

Richter ölçeginde depremin buyuklüğü ML=log(A / Ao)olarak tanımlanmıştır.Burada buyuklüğü ölçülmek istenen depremin genliği(dalga yuksekliği) A dır.Ao da yukarıda bahsettiğimiz referans depremin genliğidir.Dolayısıyle bu referans deprem tanımlanmalı ve bu değeri herkes bilmelidir.Referans genliği richter 0.001 mm kabul etmiştir.Yani genliği yani dalga yüksekliği 0.001 mm olan bir deprem meydana gelirse :ML=log/0.001)=ML=log1= ML=0 OLUR. Yani bu deprem büyüklüğü sıdır olan depremdir ki işte bu referans deprem ve buna tekabul eden referans genliktir.Formülasyonu irdelemeye devam edelim…

Bir deprem meydana gelsin ve ölçülen genlik 0.01 mm olsun.Yani A=0.01 MM
Bu durumda ML=log(0.01/0.001)= ML=log(10)=ML=1 OLUR .Genliği 0.01 mm olandeprem buyuklüğü 1 dir

Bir deprem olsun genliği 0.1 mm olsun
Bu durumda ML=LOG(0.1/0.001)=ML=(log100)=ML=2 olur.yani bu durumda deprem buyuklüğü 2 dir.

Dikakt edilirse deprem buyuklüğü 1 birim artarken genlik ise 10 birim artmıştır.Dolayısıyle 1 buyuklüğündeki deprem ile 2 buyuklüğündeki deprem arasındaki genlik farkı 10 kattır.Yine bu durumdan yola çıkarak 6 buyuklüğündeki bir deprem ile 7 buyuklüğndeki deprem birbirine çok yakın gibi göründe aslında aralarında 10 kat fark vardır(genlik bazında)

Şimdi konunun iyi anlşaılması için genlik 1 metre olduğunda ortaya çıkan deprem buyuklüğüne bir bakalım:
A=1000 MM
ML=log(1000/0.001)=ML=log(1000000)=ML=6 yani 6 buyuklüğünde bir deprme tekabul eder.Şimdi sanırım buyuklük ölçüsü kafamızda biraz canlanmıştır.Buyuklük depremde değişmez ve sabit sayıdır.

Son olarak şunu hatırlatmakta fayda var.Şiddet ile buyuklük farklıdır.Şiddet yapıların hasarına baglı göreceli bir değerdir.Ençok kullandığımız şiddet ölçegide mercalli şiddet ölçeğidir.1-12 arasındaki degerlerden oluşur.Saglam binaların olduğu bir yerde aynı deprem 5 şiddetinde olduğıu gibi aynı deprem çürük binaların olduğu yerde 10 şiddetinde olabilir.Yukarıda bahsettiğimiz gibi göreceli bir kavramdır.Yurdumuzdaki yapı kalitesine göre mercalli şiddetinin merkez üssündeki duruma göre deprem buyuklüğü tahmin edilebilir.Ancak bu sadece ilk etapta tahmindir.Bu yüzden türkiye için

ML=0.593 X Io + 1.63 FORMÜLÜ ÖNERİLMİŞTİR.Aslında bu formül her bina stoku için tek tek tekrar yazılmalıdır.Ancak bu buyuklük sadece bir fikir verir bu unutulmamalıdır.
Formülde Io mercalli ölçegindeki şiddeti temsile den sayıdır.

Bu konu ile ilgili örnek verelim:
Bir deprem düşünün.Depremin merkez üssünde kargir çerçeveli yapılar genelde tahrip olmuş olsun yani agır hasarlı olsun,raylar eğilmiş olsun.Mercalli cetvelinde bu depremin şiddeti 10 dur.
ML=0.593 X 10 + 1.63=7.5

yani bu şiddetle 7-7.5 buyuklüğünde bir deprem olmuş diyebilriiz.Ama bu sadece bir tahmindir.Sedec bir fikir verir bize onun haricinde şiddete göre deprem buyuklüğü bulmak birşey ifade etmez.

(BUGÜNE DEK OKUDUGUM bolt,celep,ibrahim leylek kitaplarından aklımda kalanları derledim.Üzerine kendi yorumlarımıda kattım)

Ahmet ÇELİKKOLLU
İnşaat Mühendisi
ESKİŞEHİR