Orijinalini görmek için tıklayınız : Tasıyıcı Sistem Seçimi Nerelere kiris konur?Kiris ve kolon/perde boyutu nasıl seçilir



avniurgan
20-01-2007, 11:34
Tasıyıcı Sistem Seçimi
İnsaat Mühendisinin görevi, kendisine verilen mimari projeye göre tasıyıcı sistemi olusturmaktır. Bu nedenle, iyi bir tasıyıcı sistemin ilk sartı iyi bir mimaridir. Kötü mimarisi olan bir yapıyı Mühendisin “ince hesaplarla” ayakta tutması mümkün değildir.
Mimar ve Mühendis, mimari projenin hazırlama asamasından baslayarak, tasıyıcı sistem kararlastırılıncaya kadar beraber çalısmalıdır. Ülkemizde bunun yapıldığını söylemek mümkün değildir. Uygulamada Mimar Mühendisi, Mühendis de Mimari
hemen hiç görmez. Nadiren bir araya gelseler de birbirinin derdini pek anlamazlar. Mimar için estetik, Mühendis için güvenlik ön plandadır. Mimar “eserinden” taviz vermek istemez, Mühendis de “kutu” gibi bina ister. Tasıyıcı sistem seçimi her projenin en önemli asamasıdır ve deneyim gerektirir. Deneyim öğretilemez, görerek-yasanarak zamanla kazanılır. Taze Mühendis hemen büyük islere soyunmamalı, önce deneyim kazanmalıdır. Bir kez görmek, bin kez okumak ve
dinlemekten, belki daha öğreticidir. Mühendis, tasıyıcı sistem seçiminde kazanılmıs deneyimlerden yararlanmalı, yeterli zaman ayırmalı, meslektasları ile sistemi tartısmalı ve gerekli tüm özeni göstermelidir. Mühendis tasıyıcı sistemi tasarladıktan sonra çizim ve hesapları bilgisayarda gerçeklestirir. Klasik el hesapları, yönetmeliklerin ağır sartları nedeniyle, artık yetersiz ve gereksiz kalmaktadır. Bu nedenle, iyi bir kalıp planı (tasıyıcı sistem!); yönetmelik sartlarını
yerine getirebilen iyi bir program, iyi davranıs bilgisi ve deneyim sahibi Mühendis, iyi bir proje için ön sart olarak karsımıza çıkmaktadır.

KAT PLANI

Mühendis, mimari projedeki kat palanlarını, kesit ve görünüsleri inceleyerek mimarın tasarladığı yapıyı anlamaya çalısır, hayalinde canlandırır. Mimari projede kolonlar, kirisler, dösemeler, bunların yerleri ve boyutları yani yapının tasıyıcı sistemi) yoktur. Bazı mimari projelerde kolon yerleri gösterilmis olabilir. Mühendis mimarın önerdiği yerde ve boyutta kolon koymak zorunda değildir. Mühendis önce kat kalıp planlarını çizer. Yapı kat seviyesinin altından kesilerek yukarı bakılır, görülmesi istenen kirisler, kolonlar/perdeler ve dösemeler çizilir.
Kat kalıp planında sadece akslar, betonarme tasıyıcı elemanlar (döseme, kolon/perde, kiris), bunların adları ve boyutları gösterilir. Duvar, kapı, pencere , kaplama, v.s. gösterilmez.


Nerelere kiris konur?
•Her tam dolgu duvar (kalınlığı 200~300 mm ) altına kiris konur. Yarım duvarların (kalınlığı ~100 mm) altına zorunlu hallerde kiris konulmayabilir. Ancak bu duvar yükü döseme hareketli yükü 1.5~2.0 kN/m2 artırılarak dikkate alınır.
•Büyük açıklıklı dösemeleri küçük boyutlu dösemelere dönüstürmek için, döseme altına kiris konulabilir. Ender hallerde kiris dösemenin üstünde olabilir (Ters kiris). Ancak, düzensizlik yaratacağından, kaçınılmalıdır.
•Kirİslerin kolonlara oturmasına, kiris kolon akslarının çakıstırılmasına özen gösterilir.
•Kirisin baska bir kirise saplanması genelde istenmeyen bir durumdur. Ancak zorunlu hallerde yapılabilir.
•Saplama kirisi olan bir kirisin baska bir kirise saplanması çok kötü bir çözümdür. Bu tür tasıyıcı sistemin depremde davranısı da kötü olur.
Nerelere kolon/ perde konur?
•Genelde kirislerin kesistiği noktalara kolon/perde konur.
•Betonarme kiris açıklığının üst sınırı yaklasık 6~7 m dir. Açıklığın bu sınırı zorlaması halinde kolon veya perde konularak kiris açıklığı azaltılır.
•Kolonun/perdenin uzun kenarı binanın bir doğrultusuna paralel olacak sekilde yerlestirilir. Her iki yönden gelebilecek depreme dayanımı artırabilmek için kolon/perde sayısının yaklasık yarısının yapının bir yönünde, diğer yarısının da
diğer yönünde olmasına özen gösterilir.
•Kolon ve perdelerin yapının tahmini kütle merkezinden geçen eksenlere göre simetrik yerlestirilmesine çalısılır.
•Dikdörtgen ve dairesel kesitli(fretli) perde/kolon öncelikle tercih edilir. L, T, Z, v.b. kesitli kolondan elden geldiğince kaçınılır.
•Kolon yerine, perde daima tercih edilmelidir. 3 ve daha çok katlı yapılarda yeterli perde olmalıdır. Yapının her iki deprem yönünde de
Aperde0.0015.n .Ayapı ve Aperde/Ayapı0.008 sartları sağlanacak kadar perde bulunmalıdır. Burada Aperde bir yöndeki perdelerin toplam kesit alanı, Ayapı yapının izdüsüm alanı ve n kat sayısıdır.
•Perde mutlaka yapı yüksekliğince(temelden-çatıya), kesiti değismeden devam etmelidir. Üst katlarda veya alt katlarda devamı olmayan
kolondan siddetle kaçınılmalıdır.
•Kolon ve perdeler kapı-pencere bosluklarını kapatmamalı, mimarın öngördüğü fonksiyonlar bozulmamalıdır. Zorunlu durumlarda mimarın görüsü alınmalıdır.


Kiris ve kolon/perde boyutu nasıl seçilir?
Kiris ve kolon/perde boyutlarını belirlemek için onu zorlayan iç kuvvetlerin (moment,kesme kuvveti, normal kuvvet, ...) bilinmesine, bu kuvvetlerin hesabı için de söz konusu elemanların boyutlarının bilinmesine gerek vardır. Bu nedenle, kalıp planları hazırlanırken kiris ve kolona gelen yaklasık yükler belirlenir ve basit bir ön tasarımla boyutlar seçilir. Deneyimli mühendisler genelde ön tasarım yapmadan
boyutları seçebilirler. Kesin tasarım sonucu yetersiz kaldığı anlasılan kesitler büyütülür, statik hesaplar genelde yenilenmez. Ancak, seçilen
boyutlar çoğunlukla yeterli olur.
Kiris ve kolon boyutlarının yönetmeliklerde belirtilen minimum sartları sağlaması gerekir. Ancak, mühendis bilhassa kolon ve perde boyutlarında çok daha cömert davranmalıdır. Hem kirislerin hem de kolonların minimum boyutlarını 250x500 mm olarak benimsemek uygun olur.
Kiris genisliği, dis olusmaması için, genelde duvar kalınlığında veya en küçük boyut olan 250 mm seçilir. Kiris yüksekliği net açıklık/12 iyi bir tahmindir. Normal konut yapılarında 3~5 m açıklığa kadar 250x500 maxmum, 4~7 m açıklığa kadar 250x600 veya 250x700 mmxmm boyutlu kiris çoğunlukla yeterli olur. Ağır yükleri olan veya konsolları olan kirisler doğrudan 250x700 mmxmm seçilebilir. Önemli yapılarda (yapı önem katsayısı I=1.5 olan yapılar) en küçük kiris boyutunu 300x500 mmxmm almak uygun olur. Bir aks boyunca devam eden kirislerin yüksekliklerinin ve genisliklerinin aynı olmasına özen gösterilir. Tersi durumda boyuna donatıların komsu açıklara uzatılması mümkün olmaz, bağlantı ve kenetleme sorunları çıkar.
Yapının en üst kat kolonları 250x500 mmxmm boyutunda seçilebilir. Kolon ve perdelerin yük etkileri alt katlara doğru giderek artar. Her ikiüç katta bir, kenarlardan biri veya her ikisi, örneğin 100 mm, artırılır. Kolon boyutunun değismesi detay/uygulama/donatı yığılması sorunları yaratır. Bu da kolon yerine perdenin tercih edilmesinin bir diğer nedenidir. Önemli yapılarda minimum kolon kesitini 300x500 mm almak uygun olur.
Perdeler temelden baslayarak tüm bina yüksekliğince (temelden-çatıya), kesit değistirilmeden, devam eder. TS500-2000 e göre, en küçük perde kesiti 250x1750 mmxmm dir. Önemli yapılarda minimum perde kesiti 300x2500 mm uygun olur. Ancak, bu boyutlar 3-4 katlı yapılarda yeterlidir. 5-10 katlı yapılarda çok daha büyük perde kesitlerine, örneğin, 250x3000, 250x5000, hatta 300x6000 mmxmm
gereksinim vardır.



Nerelere döseme konur?
Kirislere karar verildikten sonra nerelere döseme konulacağı genelde kendiliğinden ortaya çıkar. Kirislerle çevrilmis alanlar genellikle döseme olmak zorundadır. Ancak mimaride gösterilen aydınlık bosluğu, merdiven bosluğu ve diğer amaçlı bosluklar döseme ile kapatılmamalıdır. Bosluklar diyagonal bir çizgi üzerine adı yazılarak belirtilir. Yapı dısına çıkan balkonlar kirissiz döseme olarak yapılabilir.
Döseme kalınlığı nasıl seçilir?
Döseme kalınlığına karar vermeden önce tipini seçmek gerekir: kirisli döseme, kirissiz döseme, disli döseme ve asmolen döseme gibi. Bu ders çerçevesinde dösemelerin özellileri, davranısları ve bunlara ait minimum sartlar öğrenildikten sonra konu açıklık kazanabilecektir. Ancak simdilik, çok yaygın olarak kullanılan kirisli dösemelerde kalınlığın en az 100 mm alınmasının uygun olacağını söylemekle yetinmek zorundayız.

Eskişehir Anadolu üniversitesi hocalarında Prof Ahmet Topçu Hocamıza
Erzurum Atatürk üniversitesi inşaat mühendisliği adına teşekkürlerimi sunuyorum AVNİ URGAN İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ 4 .SINIF ÖĞRENcisi

agrega_tt
08-03-2007, 20:11
Ahmet TOPÇU Osmangazi Üniversitesinin Hocalarındadır biraz dikkat

statiker
09-03-2007, 12:58
yeni başlayanlar ve ilerletmek isteyenler için çok faydalı bilgiler...

tufanozturk
09-03-2007, 13:06
Ahmet TOPÇU Osmangazi Üniversitesinin Hocalarındadır biraz dikkat

ismin veya kişinin önemi yok...önemli olan bilginin niteliği ve benc gayet faydalı bilgiler...

mhnd
09-03-2007, 15:31
verilen bilgilerin bazıları hatalı. perdede min. enkesit koşulu 25 değildir. bunun için lütfen deprem yönetmeliğine bakınız.

avniurgan
09-03-2007, 16:28
verilen bilgilerin bazıları hatalı. perdede min. enkesit koşulu 25 değildir. bunun için lütfen deprem yönetmeliğine bakınız.

katılıyorum biz perdenin en dar kısmını 20 cm almıştık

koprulu
14-03-2007, 00:52
Ahmet hocadan bitirme dersi alıyorum.
Yayınlanan metinde hatalı bilgi yok. Öngörülen düşünceler ve bence en önemlisi deneyim var.

ceyarutku
14-03-2007, 11:42
katılıyorum biz perdenin en dar kısmını 20 cm almıştık

yönetmeliktede 20cm söylüyor.fakat perdeye perde yönünde 25/50 cmlik kiriş bağlandığı zaman hem garip bir diş gözüküyor hemde donatılarının yeşlertirilmesi sırasında boyut farkından dolayı problem çıkıyor.tabii bu benim düşüncem

mhnd
14-03-2007, 13:53
yönetmelikte 20 cm. demiyor. perde kullanımı, binanın yüksekliği, kat yüksekliği, deprem bölgesi, taşıyıcı sistem seçimi vb.(bakınız deprem yönetmeliği 2007) birçok faktöre bağlı olarak değişmektedir.taşıyıcı sistemi düzenleyen mühendisin bu kriterleri gözönünde tutması gerekir.unutmadan tünel kalıp sistemde kiriş diş yapıyor diye birşey söz konusu değil. burada önemli olan yönetmeliği iyi tahlil etmek. mühendis=önce emniyet+ekonomi

ceyarutku
14-03-2007, 14:54
Ben taşıyıcı sistemi çerçeve+perde olan sistemlerden bahsetmiştim.Bu tür sistemler içinde madde 3.6.1.2ve 3.6.1.3 dışındaki durumlarda perde kalınlığı kat yüksekliğinin 1/20 sinden ve 200 mmden az olmayacaktır diyor.Tünel kalıp projeleri ile ilgili bir bilgim olmadığı söylediğiniz doğrudur.Ama çerçeve+perde sistemlerde bahsettiğim durum oluyor.

mhnd
14-03-2007, 15:16
önceki yazınızda bunu belirtmemişsiniz. dolayısıyla okuyanlar genel anlamda bir kanıya varıyor.

angela
14-03-2007, 15:32
yönetmelikte 20 cm. demiyor. perde kullanımı, binanın yüksekliği, kat yüksekliği, deprem bölgesi, taşıyıcı sistem seçimi vb.(bakınız deprem yönetmeliği 2007) birçok faktöre bağlı olarak değişmektedir.taşıyıcı sistemi düzenleyen mühendisin bu kriterleri gözönünde tutması gerekir.unutmadan tünel kalıp sistemde kiriş diş yapıyor diye birşey söz konusu değil. burada önemli olan yönetmeliği iyi tahlil etmek. mühendis=önce emniyet+ekonomi

Tunel kalıp sistemlerinde perde duvarlar hep 20 cm mi yoksa orada da değişmeler oluyor mu

mhnd
14-03-2007, 15:54
hep 20 cm. olacak diye bir genelleme yapılamaz. perdeler için gerekli şartlar deprem yönetmeliğinde mevcuttur.

Mühendis
23-04-2007, 08:34
Değerli üyeler. Yönetmelikte minimum 20 cm (200 mm.) olmalıdır diyor. Yani sizin projenizde yük ne kadar fazlaysa 20 cm ona göre büyüyecektir. 20 cm'in aşağısında olamaz diyor. Yanlış anlamayın. Bir çok arkadaşımız bunu dile getirmiş. Ama ben kendi projelerimde emniyet açısından kendimi güvenli tarafa çekiyorum ve 25 cm den aşağı almıyorum. Bunuda tırnak içinde belirteyim. Saygılarımla...

torunoğlu
08-06-2007, 20:36
Ahmet hoca bize bu dersi öğretirken yönetmeliklere sağdık kalmamızı öğretti ama bir mühendis olarakda kendi sınır şartlarımızı belirlememiz gerektiğini de söyledi.mesela perde konusu.perde gövdesi min. 20 cm olabilir ama bizim 25 cm almamızı tavsiye etti.düğüm noktalarında kuşatılmış veya kuşatılmamış kolon durumuna takılmadan kuşatılmamış gibi düğüm noktalarına etriye koymamızı, bazı durumlarda insiyatifin bize kaldığını öğretti.minumum kiriş açıklık alt donatı adedi 2 iken 3 adet koymamız üzerinde defalarca hatırlatma yaptı.şimdi derseniz ki mühendislik ekonomidir, 2 donatı fazla olmasıyla hiç bişe olmaz.para herşey değildir.bir yapıyı bitirdiğinizde içiniz rahatsa en büyük ödül budur diye düşünüyorum.bence her mühendisin yönetmeliklere sağdık kalmak şartıyla aklında özel bir yönetmelik oluşturması gerekir.işte hoca da yukardaki yazısında kendi yönetmeliğini, kendi sınır şartlarını açıklamış.siz ister alın ister almayın.
iyi çalışmalar dilerim...

serhatte
28-10-2010, 20:31
Bilgiler gerçekten çok işime yaradı teşekkürler...