PREFABRİK YAPI OLARAK TEK KATLI ÜSTTEKİ BAGLANTILARI MAFSALLI OLAN KOLONLARDAN oluşan bir yapı düşünelim.Bu tür sistemler izostatik sistem olarak düşünülebilir ve çözümleri son derece basittir.Birleşim yerleri moment aktarmazlar, dolayısıyle süneklikleri düşüktür.Bilirsiniz ki süneklik eğilme momenti ile ilntilidir.TDY2007 ye bakarsanız zaten bu bahsettiğim sistemin R katsayısının 3 olarak verildiğini görürsünüz.Buda sünekliğin düşük olduğunu gösterir.Aslına bakarsanız bu bile yüksektir.Belki 1 olması gerekir.Ancak bu sistemlerin R katsayısının daha önce 5 olduğunu düşünürsek 3 e bile şükür etmemiz gerektiğini görürsünüz.

Prefabrik elemanlar fabrika ortamında dökülür.Dolayısıyle kontrollüdür.Bu nedenledir ki prefabriklerde sınırlı bilgi düzeyinden söz edilmez.Bu yapılar ya orta yada kapsamlı bilgi düzeyine sahip yapı olarak düşünülebilir.Prefabrik sistemi kapsamlı bilgi dzüeyine sokmak için aşagıdaki ölçüm ve tetkikler yapılmaldıır.

1...Proje ile yerindeki imalatın uygunluğu tespit edilmelidir.

2...eleman boyutları ile birleşimler çizimlerle uyumlu olmaldıır.Bunun için toplam birleşim sayısının %20 i kadarı bizzat kontrol edilmelidir.

3...Her 500 metrekareden 1 adet karot alınmalıdır.Yapıda en az 9 karot alınmaldır.


Bu işlemelerden sonra kapasiteler hesaplanmalıdır.(kolon ve birleşim).Kapaasite hesapları yapılırken, karotlardan elde edilen beton dayanımı ortalaması ile projede belirtilen dayanımdan küçük olanı beton basınç dayanımı olarak alınmalıdır.Çelik ise kullanılan çeliğin karakteristik dayanımıdır.

Sistem yazılıma girilir yada elle çözülür(statik ve deprem hesabı)Bahsettiğimiz yapı için hesaplarda güvenlik katsayıları ve R =1 olarak düşünülür.Deprem etkisini bulduk, kapasiteleri bulduk.

İlk yapacagımız öteleme kontrolüdür.Her kolonun ötelemesine bakacagız(tek kat yapı düşünüldü). öteleme/h=<0.02 ise problem yoktur.Eğer bir kolonda dahi bu deger aşılmışsa prefabrik yapı can güvenliğini sağlamıyordur ve rijitlik sorunu vardır.

İkinci mertebe etkiside hesaplanmalıdır.Gösterge degeri eger 0.12 den buyukse, deplasmanlardan dolayı yapıda buyuk kesit tesirleri oluşacagı anlaşılır ve can guvenliğinin sağlanmadığı tespiti yapılabilir.Bu deger 0.12 den küçük olmalıdır.(TDY2007 MADDE 2.10.2.1)

bU İŞLERDEN SONRA HER KOLON İÇİN etki/kapasite degerlerini tablo haline getirmemiz gerekir.
Bu deger kolon başına 3 e eşit veya 3 den küçükse sistem can güvenliğini saglıyor demektir.Eğer 3 den buyukse yapı kapasite olarak yetersiz anlamına gelir(sadece buyuk çıkan eleman yetersiz)

Bu işlemlerden sonra her bağlantı bölgesi tek tek kontrol edilmeldiir.Özellikle prefabriklerde baglantı yerleri önemldiir.Bağlantı kontrollerini yaparken deprem hesabından gelen kuvvetlerin 1.5 katı alınarak yapılmaldıır.(kaynaklılarda 2)
her birleşim artırılmış bu yüklerde kapasite içinde kalmaldıır.

Yukarıda bahsettiğim bu şartlar tek katlı prefabrikte sağlanıyorsa can güvenliği saglanıyor diyebiliriz.



Ahmet ÇELİKKOLLU
İnşaat Mühendisi
ESKİŞEHİR