Gösterilen sonuçlar: 1 ile 1 ve 1

Konu: ÇELiK iSKELET YAPILARIN MiMARi TASARIMI

  1. #1
    Forum Yöneticisi Yönetici - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik tarihi
    08-04-2006
    Mesajlar
    2.228
    Thanks
    74
    Thanked 832 Times in 306 Posts

    ÇELiK iSKELET YAPILARIN MiMARi TASARIMI

    ÇELiK iSKELET YAPILARIN MiMARi TASARIMI

    Yapi tasiyici elemanlari, geometrilerine ve üzerlerine etkiyen kuvvetleri karsilama sekillerine göre siniflandirilir. Kolon ve kiris, islelet sisteminin iki rijit ve dogrusal elemanidir. Kiris ve kolonlarin birlikte çalisacak sekilde masfsalli ya da ankestri birlestirilmesiyle çerçeve olusturulur. Çerçevelerin olusturdugu isleket sistemin mekan yaratici bir özelligi yoktur. Ancak döseme, duvar ve bölme gibi mekan olusturan elemanlarin tasinmasina olanak saglar. Bir çelik yapi tasariminda kirislerin açiklik dogrultusu, düsey elemanlarin ve stabilite elemanlarinin tipi ve düzenlenmesi önemli kriterlerdir

    ÇELIK KIRISLER

    Kirisler, iskelet sistemleri olusturan çerçevelerin kolon ya da duvar gibi düsey elemanlarini baglayacak sekilde yatay ya da egik düzenlenen tasiyici elemanlardir. Çelik yapida kirisler üzerlerine etkiyen yüke, geçtikleri açikliklari, yapi içindeki tesisatin geçirilme sekline bagli olarak dolu, bosluklu ya da kafes gövdeli olarak düzenlenir.

    Dolu gövdeli çelik kirisler
    Dolu gövdeli çelik kirisler, hadde mamülü profiller, levhali yapma enkesitler ya da profil ve levhalarla olusturulmus bilesik enkesitklerle düzenlenir.

    Hadde mamülü dolu gövdeli kirisler genellikle genis baslikli I profillerle yapilir. Bu profillerin basliklarinda malzeme yogunlugu oldugu için basit egilme etkisindeki kirisler için uygun bir kesittir. U ya da kösebent gibi simetrik olmayan profillerle düzenlenecek kirislerde egilme momentleri ile birlikte burulma momentleri de olusacagindan bu kirisler fazla yüklü olmamalidir. Kirisin tasidigi yük bakimindan hadde mamülü profilin yeterli olmadigi durumlarda, kiris yüksekligi sinirli ise ya da tüm kiris yüksekliginin artirilmasi ekonomik olmayacaksa, momentin büyük oldugu kisimlarda kiris levhalarla takviye edilebilir.

    Levhali yapma enkesitli kirisler hazir profil ve takviyeli profil enkesitlerinin yetmedigi büyük açikliklarin geçilecegi durumlarda kullanilir. Genellikle kiris iki baslik levhasinin tek gövde lavhasina eklenmesiyle olusturulur. Levhali yapma enkesitli kiris yüksekligi arttikça gövde levhasi kalin yapilmali ya da ince yapilacaksa, gövdenin karsiladigi kesme kuvvetlerinin gövdede burusmaya yol açmamasi için gövde düsey ya da yatay levhalarla berkitilmeklidir. Berkitilme levhalaru kirisi agirlastirir. Kutu kesitler, iki baslik levhasina iki gövde levhasi kaynaklanarak olusturulur. Bunlarin bertilmesi içten diyafram levhalariyla yapilir.

    Bosluklu gövdeli kirisler

    Açikliklar büyüdükçe çelik kirislerin dolu gövdeli düzenlenmesi kiris yüksekligini ve agirligi artiracagi için ekonomik olmaz. Kiris gövdesini bosluklu düzenlemek kirisi hafifletir. Castella, Litska ve Vierendel kirisler bosluklu gövdeli kirislerdir. Egilmeye çalisan bu kirislerdeki bosluklar tesisat borularinin geçirilmesine olananak verir.

    Kafes gövdeli kirisler

    Alt baslik, üst baslik ve örgü çubuklarinin üçgen alanlar olusturacak sekilde düzenlendigi kafes gövdeli kirisler, R- kiris, düzlem kafes ve uzay kafes kirislerdir. Yükler kafes gövdeli kirislerin dügüm noktalarina etkitildiginde, sistemi olusturan çubuklar sadece çekme ve basinca çalisacagindan ince enkesitlerlerle büyük açikliklar geçilebilir.

    Çelik düzlem kafeslerin yükseklikleri, açikligin 1/12- 1/16'si kadar alinir. Kiris dügün noktalari ayni düzlemde olmayan uzay kafes kiris olarak düzenlendiginde sistem yüksekligi açikligin 1/20-1/30 u kadar yapilabilir.

    Kiris - kiris birlesimi

    Kirislerin birbirileriyle ya da bag kirisleri birlesimi mafsalli ya da ankastre yapilir. Egilmeye çalisan bir kiris enkesiti düzenlenirken kiris gövdesinin kesme kuvvetlerini kiris basliklarinin da egilme momentlerini karsiladigi kabul edilir. Bu nedenle kiris- kiris birlesiminin gövdeden yapilmasi sadece kesme kuvvetlerinin aktarildigi masfsalli birlesimi saglar. Ankstere birlesimde kiris basliklarinda da süreklilik saglanmalidir.

    ÇELIK KOLONLAR

    Kolonlar döseme ve kirislerden gelen yükleri zemine aktaran dogru eksenli düsey yapi elemanlaridir. Çelik yapi kolonlari genellikle eksenel basinca çalistirilir. Ancak ankastre bilesimli çerçeve kolonlari yüklemeden dogacak egilme gerilimlerini de karsilayacak sekilde tasarlanir. Bir çelik yapida kolonlar üst üste gelmeli, etkiyen tüm yatay ve düsey yükleri üzerine oturdugu diger yapi elemanlarina aktarabilmeli ve konstrüksiyon yüksekligi ile açikligi arasinda dengeli bir baglanti olmalidir.

    Kolon enkesitleri

    Bir çelik yapida kolon enkesitleri tek ya da çok parçali olarak kolonun çerçeve kirisleri ve bag kirisleri ile birlesimleri dikkate alinarak düzenlenir. Çok katli çelik yapi kolonlari olarak her iki eksen atrafinda ayni narinlikli enkesitler tercih edilir. Tek parçali kolon enkesiti olarak genellikle genis baslikli I profilleri, boru ya da kutu kesitli tübüler profiller kullanilir. Genis baslikli I profilleri tek parça hadde mamülü profil olarak her iki eksen etrafindaki atalet yariçaplari en yakin olan profillerdir. Daire kesitli tübüler kolonlar atalet yariçaplari her yönde ayni oldusu için y-ekseni etrafinda zayif olan genis baslikli I kesitlerden daha üstündür. Fakat üretim maliteyi yüksektir ve birlesim yüzeyinin egrisel olmasi nedeniyle diger yapi elemanlariyla birlesim detaylari sorun yaratir. Oysa ayni boyuttaki bir kutu profilin hem enkesiti daha fazladir hem de atalet yariçapi daha büyük oldugu için daha büyük basinç kuvvetleri tasiyabilir. Ayrica düzgün yüzeyli olduklari için diger yapi elemanlari ile birlesimi daha kolaydir.

    Hadde profillerinden biraz daha büyük bir kolon enkesiti gerektiginde öncelikle profil basliklari bir levha ya da profil kaynaklanarak takviye ile kesit büyütülmesi yoluna gidilir. Düsey yükler fazla ve hadde mamülü profillerin tasima sinirlarini geçiyorsa, kolon basliklarinda düzenlenen levha ya da profillerin sisip açilma riski vardir. Bu durumda kolon enkesitinin levhalarin ya da profillerin birlestirilmesi ile olusturulan bir yapma enkesit seklinde düzenlenmesi daha uygun olur. Bu sekilde levhalarin kesilip sürekli kaynaklanmasi ile bir I kesit, 2 kösebent, 2 U profil ya da 4 levhanin kaynaklanmasi ile bir kutu kesit ya da kolon atalet momentini tek ya da iki dogrultuda artiracak sekilde çesitli düzenlerle olusturulabilir. Kutu kesitli olarak imal edilen kolonlarin iç yüzeylerinin bakimi sonradan yapilamayacagi için birlesim kenarlari içeriye hava ve rutubet geçirmeyecek sekilde sürekli kaynaklanir.

    Kolona etkiyen basinç kuvveti arttikça kolonun atalet yariçapini ekonomik sinirlarda artirmak için kolon ayrik düzenlenen profillerle de olusturulabilir. Genellikle I ya da U profillerle çok parçali olarak olusturulabilen bu birlesik enkesitlerde profiller birbirlerine bag levhalari ya da kafes örgü ile birlestirilerek beraber çalistirilir. Bu baglantilar sürekli degil yer yer yapildigi için az bir maliyetle kolonon tasima gücü artirilmis olur. Kolunun yer yer düzenlenen enine levhalarla olusturulmasina çerçeveli kolonlar, çaprazlamalar ya da enine levhalar ve çaprazlamalarla olusturulmasina "kafes örgülü kolonlar " denir.

    Kolon ekleri

    Çelik yapilarda kolonlar, profil üretim boyu ve kat yüksekligine bagli olarak iki ya da üç katta bir eklenir. Üst katlarda kolon yükünün azalmasi nedeniyle yapilacak kesit küçültmelerinde zorunluluk olmadikça her katta ek yapilmaz, aksi halde malzemeden edinilen kazancin büyük bir kismi ek için harcanir. Kolon ekleri birlesecek iki kolonun gövde ve basliklarindan küt kaynakla birlestirilmesi, gövde ve basliklarda ek lavhalari düzenlenmesi, taban ve/veya üstünde alin levhalari kullanilmasi ile üç sekilde düzenlenir. Ekler bulonlu ya da kaynakli olarak yapilir. Kolon ekleri genellikle burkulma gerilmelerin az oldugu bölgede, döseme kirislerinin 30-50 cm yukarisinda, ek levhalarinin kirise degmeyecegi ve rahat çalisabilecek yükseklikte yapilir. Kolon enkesit agirlik merkezi ile levhalarin agirlik merkezi ayni noktada düzenlendiginde kolona etkiyen basinç kuvveti herhangi bir eksantrisite olmaksizin aktarilir.

    Kolon-temel birlesimi, kolon ayaklari

    Çelik yapida temeller beton ya da betonarme yapilir. Kolon tabaninda kolon yüklerini temel üst yüzeyine yayarak aktaran düzenlere "kolon ayaklari" denir. Kolon- temel birlesimi en basit olarak atölyeden kolona kaynaklanmis olarak getirilen taban levhasinin, yüzeyi düzeltilerek ankraj bulonlari ile hazirlanmis temel üzerine oturtulup bulonlarin siktirilmasi ile gerçeklestirilir.

    Kolon ayaklarinin temel ile birlesimi mafsalli ve ankastre olmak üzere iki sekilde düzenlenir. Masfsalli kolon ayaklari eksenel basinç kuvvetinin büyük olmadigi kolonlarda ve orta sertlikte zemine oturan temellerde düsey yükün temele aktarilmasinda kullanilir. Bunlara "basit kolon ayaklari" da denir. Kolon temel birlesiminin mafsalli yapilabilmesi kolon ile taban levhasinin birlesimine bagli olarak yüzeysel, çizgisel, noktasal olmak üzere üç sekilde gerçeklestirilebilir.

    Yüzeysel mafsalli kolon tabani ile temelin birlestirilmesinde mafsalligin saglanmasi, kolunun dönme ekseni etrafinda iki ankraj bulonu düzenlemesi ile yapilir. Kolon yükünün temel üzerine oturan taban levhasinda daha genis bir alana dagitilmasi için kolon- taban levhasi birlesiminde ek kanat levhalari kullanilabilir.

    Büyük düsey kuvvetlerin etkidigi ve mafsalli yapilmasi gereken kolon ayaklarinda mesnetlenme kolunun bir eksen etrafinda dönmesine izin verilecek sekilde çizgisel yapilir. Burada kolon reaksiyonu taban levhasina temas yüzeyi olan bir çizgi boyunca aktarilir.

    Noktasal mafsalli mesnetler kolunun her iki eksen etrafinda da dönmesi gerektigi durumlarda yapilir. Bunun için temel üzerindeki levhaya kaynaklanmis bir küresel çelik elemana kolon tabanindaki levha altina kaynaklanmis silindirik parça geçirilir.

    Kolon- temel birlesiminin mafsalli yapilabilmesi için kolon agirlik merkezi ile yeterli kalinliktaki taban agirlik merkezi ayni dogrultuda yapilmali, eksenel basinç kuvveti herhangi bir eksantrisiteye yol açmadan temele aktarilmalidir.

    Ankastre kolon ayaklari kolonda düsey eksenel basinç kuvvetine ek olarak egilme momenti alan ve yapi stabilitesinin ankastrelige bagli oldugu durumlarda ve saglam zemine oturan temellerde yapilir. Kolon- temel birlesimindeki ankastrelik, yüzeysel düzenlenmis kolon ve taban levhasinin dört ankraj bulonu ile temele kare baglanmasiyla yapilir. Kolonda önemli bir yukari kaldirma söz konusu ise kolon tabanina eklenecek profiller yardimiyla ankraj bulonlari, yukari kaldirma hareketini asagida tutacak sekilde düzenlenir.

    ÇELIK ÇERÇEVELER
    Çelik çerçeveler kiris ve kolonlarin birlikte çalisacak sekilde mafsalli ya da rijit birlestirilmesiyle olusturulur. Rijit birlesim kesme kuvveti ve moment etkisindeki bir elemanin birlestigi elemana bu iki etkiyi de geçirdigi birlesimlerdir. Kirisin kolona rijit birlesimi ankastre mesnetli ya da mesnet noktasina en az kiris açikligini 1/5'inde düzenlenecek mafsalli birlesimli köse elemanlari ile saglanir. Mafsalli birlesimler ise sadece kesme kuvveti aktarir. Kirisin kolonlara sadece mafsalli birlestigi sistemlerin çaprazlanmadigi sürece yanal rijitligi yoktur.

    Ankastre mesnetli bir basit çerçevede kolon- kiris basliklari sürekli yapilmalidir. Kiris ve kolonlarin baslik hizalarindaki gövde levhalari burusmaya karsi berkitme levhalariyla güçlendirilmelidir. Çelik kirislerin baska yapi elemanlariyla birlestirilmesinde yapi çeliginin isiya duyarli bir malzeme olmasi mesnetlenme biçiminin düzenlenmesinde önemlidir. Bu nedenle büyük açiklik geçen çelik kirislerin mesnetlerinden biri kiris açikligi dogrultusunda serbestçe hareket edebilecegi sekilde kayici mafsalli düzenlenir. Kayici mesnet, kirisin geçtigi açikliga ve tasidigi yüke bagli olarak yüzeysel, çizgisel ya da rulolu mesnet seklinde yapilir.

    Yüzeysel mesnetli bir kiris bir mesnet levhasi ya da profili ile birlestigi kolona oturtularak mesnet reaksiyonunun daha genis bir yüzeye yayilmasi saglanir. Mesnetin kayici düzenlenmesi için kirise bagli olan levhada bulon deliklerinin kiris açikligi dogrultusunda oval yapilmasi için bulon somunlarinin fazla sikilmamasi yeterlidir. Kirisin mesnetlendigi elemandaki bulon delikleri yerine uygun yapilmalidir. Çizgisel mesnette mesnet levhalarindan biri düzlem digeri silindirik yapilarak mesnet reaksiyonlarinin bu mesnet elemanlarinin temas yüzeyi olan bir çizgi boyunca aktarilmasi saglanir. Rulolu mesnetler, kiriste mesnet lavhasi arasinda bir çelik silindir yerlestirilerek düzenlenir.

    Düsey düzlemde stabilite

    Çelik iskelet yapida çok gözlü, çok katli çerçevelerin rijit düzenlenmesi ekonomik olmaz. Bu yapim sistemlerinde mafsalli birlesimler ankastre birlesimlerden daha fazla kullanildigi için yapi blogu içinde uygun yerlerde düsey stabilite elemanlari düzenlemek gerekir. Bu sistemlerde rijit çerçeveler stabilite elemanlari olarak kullanilir. Perdeler kendi düzlemlerinde etkiyen yatay kuvvetleri tabanlarindan ankastre düzlem bir pandül ayak gibi çalisarak zemine ileten betonarme duvarlardir. Yatay yükler karsisinda yanal ötelenmesi çok küçük oldugundan perdeli sistemlerde katlar arasi yer degistirme de az olur. Perdenin kendi düzlemine dik dogrultu hiçbir tutucu niteligi yoktur ve kendisiyle iliskili dösemeler için döseme düzlemindeki hareketler bakimindan bir kayici mesnet gibidir.

    Çelik çerçeveleri rijit düzenleme ek önlemler gerektirdigi için isçilik ve malzeme masraflari artar. Bu nedenle çerçevelerin kurulmasinda olabildigince mafsalli birlesimler tercih edilir. Sadece gerekli yerlerde ankastre birlesimler yapilir. Çelik yapilarda ankastre birlesimli çerçeveler ayni bir perde gibi düsey stabilite elemani olarak kullanilir ve yapi içindeki yeri buna göre düzenlenir.

    Tek açiklikli basit çerçevelerin birlikte çalisacak sekilde yataydan yan yana, düseyde üst üste ya da hem yatayda hem düseyde düzenlenmesiyle çok gözlü çok katli çerçeveler olusturulur.

    Çok katli çelik çerçeve kolonlari düzenlenirken kiris birlesimlerinde kolon sürekli yapilir. Çerçeve aks araliklari döseme kalinligini en çok 15-16 cm yapacak sekilde ayarlanmalidir. Çelik iskelet yapilarda 6.0-10.0 m araliklarla düzenlenmis aks araliklari bu sarti saglar.

    STABILITE

    Üzerlerine etkiyen yükleri güvenli bir sekilde zemine aktarmakla görevli tasiyici sistem elemanlarinin olusturdugu yapi üç boyutlu bir sistem olduguna göre herhangi bir dogrultudan gelecek yüklere karsi üç düzlemde de stabilitenin saglanmasi gerekir.

    Bir iskelet yapida yapiya etkiyen yatay kuvvetleri temellere iletmek ve yapinin bu yükler karsisinda yer degistirmesini sinirlandirmak için yapilan tasiyici düzenlemelere stabilite elemanlari ya da rijitlestirme elemanlari denir. Yapi stabilitesi düsey düzlemde rijit çerçeve, betonarme perde, düsey çaprazlama, yatay düzlemde ise betonarme plak ve yatay çaprazlama sistemlerinden bir ya da bir kaçinin birlikte kullanilmasiyla saglanir. Kolonlar arasinin düsey çaprazlama ile rijitlestirildigi sistemde kolonlarin üst ve alt baslik, çaprazlamalarin diyagonal olarak düzenlendigi düsey bir kafes kiris olusturulur. Düsey kafes olusturan çubuklar yükleri sadece çekme ve basinç kuvvetleri ile zemine ilettiklerinden kafes alt ve üst basliklarini olusturan kolon enkesitleri rijit çerçeve enkesitlerinden küçük olur. Örgü çubuklarinin kolonlara baglandigi düsey çaprazlamalarda baglanti kolon enkesitinin basliklarina yapilmalidir. Çaprazlamalarin düzenlenmesinde çaprazlanacak gözün açiklik ve yüksekligi ile bu açiklikta istenen bosluklar önemlidir.

    Betonarme perde ve düsey kafeslerin kapali bir kutu olusturacak sekilde düzenlenmesine "çekirdek" denir. Iyi düzenlenmis çekirdekli sistemlerde yapiya gelen yatay yükler çekirdekle zemine aktarilirken diger kolonlara sadece düsey yükler tasitilir.

    Yatay düzlemde stabilite

    Yatay stabilite elemanlari döseme düzlemleri içinde olusacak etkileri rijiit düsey elemanlara aktarmak için düzenlenir. Döseme, yerinde dökme betonarme plak ise döseme düzleminde ayrica bir elemana gerek kalmaz.

    Büyük açiklikli ya da basit bilesimli çelik kiris sistemlerinde döseme yerinde dökme betonarme plak degilse döseme diyaframinin saglamligini artirmak için döseme düzleminde yatay çapralamalar düzenleyerek yatay stabilite saglanir. Yatay çaprazlamalarin her gözde düzenlenmesine gerek yoktur. Alin kirislerin burulmaya dayanimini artirmak için yapi kenari boyunca bulunan kirisler arasindaki dösemelerde çaprazlama yapilabilir. Döseme elemani yari prefabrike bir sistem ise yatay stabilite çaprazlamalari iki katka bir düzenlenebilir. Prefabrike döseme elemanlari kullanildiginda her katta düzenlenmelidir. Yatay stabilite elemanlari her dogrultudan gelebilecek yatay etkileri düsey stabilite elemanlarina aktarabilecek sekilde düzenlenmeli ancak gereksiz baglarlardan kaçinilmalidir.

    Stabilite elemanlarin düzenlenmesi

    Rijit bir cisim olarak düsünülen kat dösemesinin kendi düzleminde haraketinin önlenmesi için kendine mafsalli mesnetlenmis en az üç stabilite elemani gerekir. Bu elemanlarin kayma dogrultusuna dik eksenleri uzayda bir noktada kesismemelidir. Yani bunlar düseyde birbirine paralel olmayan en az iki dogrultuda ve en az üç farkli düzlemde düzenlenmelidir. Aksi halde yanal yükler dösemenin dönmesine dolayisiyla tüm yapinin burulmasina neden olur. Stabilite elemanlarinin birbirine paralel, çok yakin olmasi da aralarindaki mesafenin burulmayi önleyemeyecek kadar küçük kalmasina, iki elamanin çekirdek gibi çalsarak ortaya bir dönme merkezi çikmasina neden olabilir. Yanyana düzenlenmis çok gözlü bir çerçeve sistemin en az iki uç çerçevesi rijit yapilmalidir. Çerçevelerde rijitligi saglamanin yaninda rijitligi artirmak için de çaprazlama kullanilir.

    Stabiliteyi saglama yöntemi ve tasiyici sistem içindeki düzeni, tasarimda çok önemlidir. Stabilite yapi içinde perde duvar ya da düsey çelik çaprazlamalarla düzenlenirse iç kullanimi sinirlar. Bu elemanlari duvarlara yerlestirmek iç düzenlemede serbestlik saglar. Stabilite elemanlarini olabildigince yapinin dis çevresine yakin ve bina kenarlarina paralel düzenlenmesi yapinin yanal yükler altinda burkulmasini önler.

    Simetrik yapilarda stabilite elemanlari da simetrik düzenlenir. Asimetrik düzenlemelerde yapinin kütle merkezi ile rijitlik merkezinin çakismasina dikkat etmek gerekir. Planda düsey stabilite elemanlarinin düzenlenmesi için genel prensip herhangi bir dogrultudaki stabilite elemanlarinin rijitlik merkezinin yatay yüklerin o dogrultudaki bileskesiyle çakismasidir. Yani birbirine dik dogrultuda etki ve tepki degerlendirilmelidir.

    Stabilite elemanlari sik yerlestirilmis rijit çerçeve ya da kopmle çaprazlamali olarak dis duvarlara yerlestirildiginde plani kare, diktörgen ya da daire olan rijit tüplerle yüksek yapi yapimina olanak saglar.

    Prof. Dr. Görün Arun - Yildiz Teknik Üniversitesi

  2. The Following 2 Users Say Thank You to Yönetici For This Useful Post:

    archkemal (03-05-2011), MİMAR SİNAN (12-11-2009)

Benzer Konular

  1. Ahşap Yapıların Depreme Dayanıklılığı
    By Erman GÜDÜ in forum Ahşap Yapılar
    Cevaplar: 3
    Son Mesaj: 21-08-2012, 11:45
  2. Çelik Yapı Ekonomik mi? Projeye Bütünsel bakın
    By YapisalAdmin in forum Çelik Yapılar
    Cevaplar: 2
    Son Mesaj: 24-05-2012, 07:07
  3. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 25-12-2007, 12:17
  4. Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 08-10-2007, 00:13
  5. Çelik iskelet yapıların mimari tasarımı...
    By YapisalAdmin in forum Çelik Yapılar
    Cevaplar: 2
    Son Mesaj: 12-10-2006, 15:46

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •