İnşaat mühendisleri olarak , 3 esas kuvvet biliriz.Diğer kuvvetleride belki bunların yan kuvvetleri olarak sınıflandırabiliriz.Bu üç tesir normal kuvvet, kesme kuvveti ve moment yani eğilmedir.Ne projelendirirsek projelendirelim ilk etapta hemen bu 3 tesiri bir şekilde hesaplarız.Dizaynımızı yaparız.Bunları önem sırasına koymamız mümkündür.Kıstas olarak bu kuvvetlerin eksik hesaplanması sonucunda , yapıya vereceği zarar dikkate alınırsa önem sırası şöyle olur.

1.DERECE ÖNEMLİ : Kesme kuvveti.....
Betonarme yapılarda kesme kuvvetini direk betonla karşılamak mümkün olmaz.H er ne kadar yaklaşık değerler olsada betonun kesmeye karşı emniyetli taşıma gücünü tam bilmeyiz.Kesme için beton basınç dayanımında olduğu gibi yada çekme dayanımında olduğu gibi net bir dayanımdanda kesin ifadelerle söz edemeyiz.Belki şunu söyleyebiliriz:Betonun kesme dayanımı basınç dayanımından küçük ama çekme dayanımından buyuktür.Bu doğru bir ifade olur.Kesme dayanımın birinci önemde kuvvet olmasının sebebi çok acımasız olmasıdır, affetmemesidir.Kesme kuvvetinde süneklikde birşey ifade etmez.Kesme kuvvetinde süneklik olmaz.Yapınızı istediğiniz kadar sünek yapın, kesme için gerekli tedbiri almazsanız başınız belaya girer.Kesme kırılmasından dolayı olan göçmeler anidir, biranda olur ve can ve mal kayıplarına neden olur.Yani kesme kuvvetini karşılayıcı tedbir almazsanız yapnın sünekliği, moment kapasitesinin buyuklüğü hiç bir anlam ifade etmez.Kesme kuvvetleri bunların üstündedir.Bu sorunu halledebilirseniz diğer kuvvetlere geçebilrisiniz.Zaten yönetmeliklere bakarsanız kesmeyi sınırlayıcı formüller hep buyuk emniyet katsayıları içeriri.(mesela 0.22 x bw x d x fcd)

2.DERECE ÖNEMLİ :Normal kuvvet...
Burada normal kuvvetten kastım, basınç kuvveti.Betonun basınç dayanımı mutlak değer olarak görülebilir.Değeri az bir hatayla mühendisçe bilinir.Ayrıca basınca çalışan elemanlar olan kolonlar ne kadar hasar görsede, basınç dayanımları her zaman vardır.Kesme çatlaklarının bile ciddi olduğu yada eğilme problemi bile yaşayan kolonlar her zaman basınca karşı az-çok dayanıklıdırlar.Bir kolonda çok büyük bir hata yapılmadıkça kolonun basınç kırılmasına ugraması zordur.Ancak basınç kırılmasıda gevrek bir kırılma türüdür.Süneklik basınç kırılması içinde birşey ifade etmez.Basınç dayanımı aşılmış bir kolonda ani göçmeler oluşabilir.Bu nedenle basınç kuvvetini ikinci öncelikli olarak görmek yanlış olmaz.

3.DERECE ÖNEMLİ...Moment.
Belki en şirin tesir eğilme momentidir.Diğerleri düşünüldüğünde zararsız gibi gelir.Eğilmede süneklik önem taşır.Yapımız ne kadar sünekse ,eğilme kapasitesi o kadar fazla olur.Burada eğilme kapasitesi fazla olurdan kasıt, kesme ve basınç kırılmaları olmamak şartıyle moment kapasitesinin sonuna kadar kullanılabilecegi durumdur.Eğilmede yapı biranda çökmez.Donatılar akar.Yavaş yavaş bunu hissedersiniz.Eğilmeleri görürsünüz.Yapının göçecegini bile anlayabilirsiniz.Yapı göçmeden yapıyı rahatça terkedebilirsiniz.Eğer oturduğumuz bina illa göçecekse göçme biçimi eğilme momentinden olsun...



Ahmet ÇELİKKOLLU
İnşaat Mühendisi
ESKİŞEHİR